„Zavarivanje je proces izrade nerazdvojivog spoja uspostavljanjem međuatomskih veza između delova koji se zavaruju, pri kome se pojedinačno ili kombinovano koristi toplotna i mehanička energija, a po potrebi i dodatni materijal.“ Zavarivanje je veoma bitan tehnološki proces u mnogim granama savremene industrije, posebno u mašinogradnji, građevinarstvu procesnoj industriji, automobilskoj industriji, brodogradnji,…

Razvoj postupaka zavarivanja praktično je počeo sa otkrićem metala, i to kovačko zavarivanje i zavarivanje livenjem. Savremeni razvoj postupaka zavarivanja počinje krajem XIX veka, a njihova značajna primena sredinom XX veka.

Postupci zavarivanja mogu da se podele na postupke koji nastaju topljenjem i postupke koji nastaju delovanjem visokog pritiska, pri čemu u prvu grupu spadaju oni postupci kod kojih se proces spajanja odvija topljenjem i očvršaćavanjem na mestu spoja, a u drugu grupu oni postupci kod kojih se proces spajanja odvija bez topljenja. Zavarivanje topljenjem je proces nerazdvojivog spajanja materijala, pomoću spoljašnjeg izvora energije, pri temperaturama na mestu spajanja višim od temperature topljenja, uz primenu dodatnog materijala ili bez njega. Atomske veze se uspostavljaju hlađenjem i očvršćavanjem metalnog kupatila. Zavarivanje pritiskom je proces spajanja primenom mehaničkog dejstva sile, statičkog ili dinamičkog karaktera, pri čemu se atomi dovode na rastojanje manje od međuatomskog i fomira se metalna veza. Takođe, postupci zavarivanja se često dele prema izvoru energije: električna (el. luk, otpor, snop), hemijska (plamen, eksploziv,…), mehanička (pritisak, trenje, ultrazvuk,…) i ostale (npr. svetlost). U tabeli 1. prikazana je klasifikacija postupaka zavarivanja i lemljenja koji su označeni referentnim brojevima, prema standardu SRPS EN ISO 4063. Takođe, u procese srodne zavarivanju ubrajaju se procesi: navarivanja, metalizacije, lemljenja, lepljenja, termičkog rezanja i žlebljenja.

Zavarivanjem se mogu spajati metali, plastike, kompoziti a postoji i mogućnost izrade raznorodnih spojeva.

Tabela 1. Klasifikacija postupaka zavarivanja i lemljenja

Pored navedenih podela postupaka zavarivanja, prisutna je još jedna podela postupaka zavarivanja i to na konvencionalne i specijalne postupke zavarivanja. Konvencionalni postupci su: ručno elektrolučno zavarivanje obloženom elektrodom – E (engl. Manual Metal Arc Welding – MMA), elektrolučno zavarivanje topljivom elektrodnom žicom u zaštiti gasa – MIG/MAG (Metal Inert Gas / Metal Active Gas), elektrolučno zavarivanje netopljivom elektrodom u zaštiti inertnog gasa – TIG (eng. Tungsten Inert Gas), elektrolučno zavarivanje pod praškom – EPP (engl. Submerged Arc Welding – SAW), gasno zavarivanje, elektrootporno zavarivanje.

Izvori:

– A. Sedmak, V. Šijačli – Žeravčić, A. Milosavljević, V. Đorđević, M. Vukićević, Mašinski materijali 2, Univerzitet u Beogradu Mašinski fakultet, Beograd, 2007.

– O. Popović, R. Prokić Cetković, Postupci zavarivanja, Univerzitet u Beogradu Mašinski fakultet, Beograd, 2016.